• Her malzemenin bir pazarı var.
• Kayseri Pazarı, Lenge Pazarı bunlardan iki tanesi. Kayseri Pazarı bizim Kapalıçarşılara benzer. Şimdilerde buranın çevre düzenlemesi yapılıyor.

• Sokaklarda bakkal dükkanları epeyce fazla. Meyve sabahları erken geldiğinden elinizi çabuk tutmalısınız. Yazın Bazen sokakta kamyon ile meyve-sebze satanları görebilirsiniz.
• Şehrin birçok yerinde marketler mevcut. TR’den gelen hertürlü gıdayı temin edebileceğiniz gibi farklı ülkelerden gelen ürünler de mevcut. Gıda da Zer markalı ürünün hakimiyeti söz konusu.  G.Antep’te üretiliyor.
• Türkiye’den gelen Süt ürünleri TR’den çok az pahalı sayılır. Peynir türlerinin hepsi mevcuttur. Başka ülkeler sütlerinin tadları farklı gelebilir.  ARA marka sütünün tadı TR’den gelen arkadaşlar için uygun. Çocuklar için küçük sade süt bulmak bazen zor olabiliyor. Ama meyveli sütleri her zaman bulmanız mümkün. (2009 Notu).  Koli ile almanızda fayda var.  Pınar markalı ürün pek yok. Ama Ülker’i herzaman bulmanız mümkün.
• Yoğurt fiyatları da oldukça pahalı 850 gram Sütaş markalı süt. 2. $ alabilirsiniz. Bu da her zaman olmuyor.
• Bu bölgeye ait ayran ve yoğurtlar çok ekşi. İran’dan gelen yoğurtlar 50 derece sıcaklıkta – ne hikmetse- bozulmuyor.
• Yerli halktan, mesela köyleren gelenlerden süt alma imkanınız olabilirse (1 litresi – 2000 ID (Irak Dinarı)) mayalama imkanınız olabilir.
• Meyve suları oldukça uygun. Güzel aramolu içecekler. Üzüm suyu çok tüketiliyor. Özel şişelerde almanız mümkün.  Bunun yanında birçok yerde taze meyve suyu satan yerler var. Ve lezzetli.
• Et fiyatları İstanbul’dan ucuz. Güvenilir kasap bulmak mesele olabilir.
• En çok yiyebileceğiniz ve her zaman bulabileceğiniz meyve muzdur. Muz TR’den çok daha ucuz. 1.3 TL. (1000 ID)
• Çay burada çok içiliyor. -Bol şekerli –  Ucuz bulabilirsiniz. Mahmoud Tea en çok tutulan.
• Şeker de ucuz lakin tad bakımından farklı olabiliyor.
• Yumurtayı ‘Turkish Egg’ yazısıyla satan bir market gördüm. Tavuklar TR’de çok mu farklı acaba?
• Balık olarak pazarda tatlı su balığı bulabilirsiniz.  Eti fırında yapılınca yumuşak oluyor. Marketlerde dondurulmuş balık bulmanız mümkün.
• Kuru bakliyatın her türlüsü mevcut. Ben sizin yerinizde olsam buraya tarhana, biber salçası, kuru biber haricinde birşey getirmem.
• Pirinç çok yaygın. Dolmanın hakimiyeti var ki, bu başlıbaşına bir başlıkta anlatılması lazım.
• Baharat‘ın hertürlüsü var.
• Sarımsak pek tüketilmiyor.
• Maydonoz zor bulabilirsiniz. Kereviz yaprakları aynen maydonoz gibi satılıyor. Yanlış almama gibi bir lüksünüz yok. Dolmalarda çok kullanılıyor.
• Karpuz’un iri çekirdeklisini burada yiyebilirsiniz.
• Kiraz Suriye’den geliyor ve lezzetli.
• Domates Türkiye dahil birçok yerden geliyor. Hormonsuz domates yemek isterseniz bölgeninkini tercih edin. Üstelik kışında bulmak mümkün. İnce kabuklu ve lezzetli. -Maalesef çoğu insan bu durumu bilmediğinden bu domatese rağbet etmiyor. Bazı bakkalarda tezgahın sefil bir yerine koyuyorlar.
• Yufka geçen hafta (Temmuz 2010) AYA markete ilk defa  geldiğini gördüm.  Daha önce sadece baklavalık yufka satılıyordu.  Habur kapısından gelecekseniz. Silopi’deki marketlerden veya yol üzerinde Nüsaybin’deki BİM’den yufka ihtiyacınızı giderebilirsiniz. Bu arada hem temiz ve düzenli bir şehir olan Nusaybin’i de görmüş olursunuz. Yufkanın yapışmaması için arasına beyaz naylon koymanız tavsiye edilir.

Pazar – Market- Bakkal

• Kayseri Pazarı adında tarihi kapalı çarşı  var. Oldukça kalabalık. Genel olarak bayanların işgali altında. Oldukça kalabalık. Kuyumcu, hediyelik eşyalar, büjiteri, ve kıyafet satan yerler. Çocuk gelinlik elbiseleri hemen hemen her mağazada var.
• Bit pazarı -Lenge-: Elbilese, mutfak eşyaları, ayakkabı, takı, gibi bir cümbüş mekanıdır, Lenge. İşin ustası bir edebiyatçı şu Lengeyi özel seçilmiş, seçkin, girişken kelimelerle tasvir etse yeridir. İşin ekonomik boyutuyla ilgilenirsek, bazı malzemeler ucuz ama kalite meselesi var. Cuma tatil  Cuma günleri öğleden sonra Lenge’deki mağazalar birçoğu açık olabiliyor. Çok kalabalık oluyur; ama ne kalabalık.
• Fiyat olarak en uygun market şimdilik AYA (Erbil’de) olduğu söylenmekte.
• Genelde şehir dışına doğru TR’yi aratmayacak yeni kurulan alışveriş merkezleri kurulmakta. Majidi Mall bunlardan birisi. Bir çok meşhur TR markalı mağazalar bu alışveriş merkezinde mevcut.
• Marketleşme yavaş yavaş gelişmekte. TiM diye bir şirket BİM vari alışveriş mekanları kurmaya başlamış.  (Merkezde pek yok-görmedim.)
• Bir de toptan bir pazarın olduğu kapalı bir alışveriş yeri var. Sadece Cumartesi günü açık.

……

Elektrik Sistemi

Araba Kullanmak

Sınırdan Ulaşım

• Habur sınır kapısını geçtikten sonra ilk 10 km yol kötü. Virajlı. TIR-kamyonlar derin izler bırakmış. Dikkatli olmak gerekiyor
• Silopi- Erbil arası yaklaşık  3-3,5 saat sürüyor.
• Yollar genelde çift şerit. Yollarda şerit işaretleri yok. Yol çalışmaları çok.
• Bazen yolların gidiş geliş olabileceği gibi tek şerite düştüğü de oluyor; çok dikkat etmek lazım.
• Erbil’e gideyim derken Musul tarafına yolunuz düşebilir.
• Hız sınırlaması  mevcut, lakin pek uyan yok.
• Sağ-sol selektör  yakma alışkanlığı olmamasını dert edinmeyin, siz vermeye devam edin.
• Erbil, Arbil veya  Hawler olarakta geçmekte.
• Lehvalar çok önemli yerlerde olmayabilir, uyacağım bir işaret var mı diye merak etmeyin.
• Serinlemek için elinizi dışarı çıkartmayın, trafiği altüst edebilirsiniz.
• Her şehrin girişinde kontroller mevcut. Arabanız görünür şekilde eşya yüklü ise dikkat çekiyor. Sorular soruluyor. Gayet saygılı askerler. Arabanız çok yüklü ise ve kapınız kazaren açılmıyorsa o zaman dertlenebilirsiniz.
• Tepelerde askerler görebilirsiniz. Endişelenecek bir durum yok alışmalısınız.

Hava Yolu

• Atlas Jet’in İstanbul-Erbil arası hergün gidiş-geliş uçak seferleri mevcut.
• THY Anadolu Jet seferlere başlayacağı söylentisi  gündemde.

Genel Bir Bakış

Derlediğim ve gözlemlediğim bilgileri şu şekilde sıralayabilirim:

Ekonomi

• Bölgenin yiyecek ve kıyafet ihtiyacının %80’nini Türk firmaları karşılamakta.
• Bölgede yatırım yapan firmaların %60’ı Türk firmaları oluşturmakta.
• Bazı bankalar – Ziraat Bankası gibi- bölgede şube açmayı düşünüyorlar. (Temmuz – 2010)
• Türkiye ihracatınde Irak 4. sırada. Bölgeye yumurtadan – elektriğe kadar ihraç ediliyor.
• Çarşıda alışveriş yaptığınız zaman en iyi mal Türkiye’den gelen oluyor ve ‘asli’ deniliyor.
• Firmalar, Irak’ta konut, yol, köprü, baraj okul, hastane yapımı gibi pek çok alanda faaliyet göstermektedir.
• Türk ürünleri yanında, Iran, Suriye, Ürdün malları market raflarında yer almakta.

Sınır

• Türkiye’den geçiş çok kolay, lakin Irak’tan Türkiye’ye geçiş bir kabusa dönüşmektedir. Zaman zaman 6 ve hatta 12 saat beklenildiği olmuştur. Defalarca  gündeme gelmesine rağmen bu mesele çözümsüz durmaktadır. En iyi geçiş  saati maalesef yok. (Şu sıralar düzeldiği söylense de zaman zaman sıkıntıdan bahseden arkadaşlar var.)

Bölge Yapısı:

• Erbil  daha önce bir Türkmen yerleşim bölgesi iken bugün sürekli değişen bir nüfus yapısına sahip. Bu durum huzuru bozmamakta. İnsanlar arasında hoşgörünün hakimiyeti mevcut

Dil:

• Bu bölgede konuşulan Kürtçe bazı bölgelerden farklı. Hem ses, kelime yapısı olarak Türkiye’de konuşulan Kürtçe’den çok farklı olduğu ifade edilmekte. Bu bölgenin kürtçesine “Sorani” denilmekte.
• Okullarda da Kurmanci Kürtçesi yerine Soranice üzerinden eğitim yapılmaktadır.
• Yazı olarak arapça harfler kullanılıyor. Öğrenciler latince yazmakta zorlanıyorlar.

Müzik:

• İbrahim Tatlıses ve İsmail YK çok seviliyor. Hatta İsmail YK gibi giyinen gençlere rastlayabilirsiniz.
• بلند ارسوي سةباهةكادار – Bülent Ersoy, Cengiz Kurtoğlu da  dinleniliyor.
• Bölge sanatçılarının söylediği şarkılar Türkçe taklidi olsa da farklılık arz ediyor.
• Sami Yusuf’ta en çok dinlenen sanatçılardan.
• Burada en önemli bölge sanatçısı Zekaria.
• Genel olarak arabalarda ve  esnaf dükkanlarında Kur’an dinlenilmekte.
• Kürtçe ve Türkmence uzun hava türküler iç içe.
• Cuma günleri  saat 14.00’ten sonra FM 108.00 bandından hem Türkmence ve hem de Kürtçe hoyratlar dinlemek mümkün.

Notlar… Notlar…

• Türk dizileri çok seyredilmekte. Çarşıda pazarda bazı insanların Türkçe konuşmalarına şahit olmak mümkün. –Bunlar Türkmen kökenli değil-. Türk kanallarından Türkçeyi öğrendiklerini söyleyenler çok.
• Dil öğrenmeye katkısı yanında Türk dizilerinde yaşanılan çarpıklıklar, giyim tarzları burasını da etkilemekte.
• Türkçe kurs almak isteyenlerin sayısı küçümseyenmeyecek kadar fazla.
• Türkiye’ye ve en önemlisi İstanbul’a gitmek birçok kişinin hayalinde. Ayrıca ramazan ayını Türkiye’de geçirmek isteyenlere rastlayabilirsiniz.
• Erbil’de belli başlı ticaretin genel olarak Türkmenlerin elinde olduğu söylenmek. (Böyle bir ayırım da zaten yapılmamakta.)
• Tüp meselesi biraz sıkıntılı. Başlık oturmuyor. Gaz kaçağı oluyor. Mavi tüpler yeni çıktı. Ronaki Caddesinde bir dükkanda satılıyor. Ankara’dan bir Türk firması Tüp fabrikası kuruyor; birkaç aya kadar hizmete gireceğini söylediler.

Eğitim ve Bölge Öğrenci Profili

(Bu bölüme katkılarından dolayı G. Apay.. a teşekkürler.  Yazılan notlar genel itibari ile yükseköğretim öğrencileri gözüyle bakmakta fayda var.)

Öğrenciler Derse Nasıl Hazırlanır?

• Buradaki devlet ortaokul ve liselerdeki sistem ezberci bir sisteme dayandığı için öğrecilerin bu husustaki yeteneği gerçekten iyidir.
• Fakat bu onların hayal kurmalarını , bir konuda  hakkında yorum yapmalarını, konuyu sonuca baglamak gibi özelliklerini köreltmiştir.
• Yavaş yavaş değişen sistemle bu da değişmektedir. Yani onlara önce nasıl ders çalışılır zaman zaman  gerekirse birebir anlatılmalı.
• Çok çalıştıklarını düşünüp devamlı az başarılı talebelerin sayısı çoktur. Bunlar ciddi yönlendirme ister. Birçoğunun kitap okuma alışkanlığı azdır. İyi bir yönlendirme severek okumalarına yardımcı olur.

Önem Verilenler

• Okuldan eve gittiklerinde mutlaka bir ya da iki saat dinlenirler.
• Akraba ziyaretleri ve birliktelikleri yoğundur.
• Hafta sonu mutlaka ailecek piknige gidilir.
• Kızlar genelde yalnız dışarı gönderilmez. Her türlü faaliyete katılmaz. Güvendikleri ve sevdikleri bir büyük varsa aile müsade eder.
• İyi tanımadıkları kişilerle arkadaşlık kurmaz ve evlerine davet etmezler.
• Birinin taziyesi oldugunda mutlaka gidilmeli.
• Düğünden çok taziyeye önem verilir. Gidilmediğinde dikkate alınır.
• Dış görünüş önemli uyumlu gösterişli giyinirler
• Tıpla ilgili okullar kazanmak ve okumak çok önemli. İkinci sırada mühendislik en sonlarda öğretmenlik mesleği gelmektedir. (Maaşların yetersizliği, ünvanısız oluşu gibi.)

Öğrenci – Öğretmen İlişkisi

• Öğrenci davranışları, alışkanlıkları aile veya bölgeye göre şekillenmektedir. Bölge öğrencilerinin de kendine özgü davranış, konuşmaları olduğu unutulmamalı.
• Öğrencilerin hemen hemen hepsi saygılı özür dilemesin bilen karaktere sahipler.
• Samimi ve sınırlı yakın davranışlar bizlere olan güvenlerini artırır. İnciltici , kırıcı, alaycı, hakaret vari davranışlarımız bizlerden uzaklaşmalarına sebep olduğu gibi, hakkımızda (eğitimciler) genelleme yapmalarına sebep olur. Unutulmamalıdır ki aileleriyle herşeyi paylaşırlar (genelde kız öğrenciler). Yapacagımız herhangi bir ihmalli davranış onları bizden uzaklaştırır hatta küstürür.
• Evrensel örnek davranışlarımız onların bizleri  model görmelerine yardımcı olur. Aksi takdirde yapacagımız gereksiz şakalar yanlış anlamalara sepep olur. Yapılan hatalar kısa sürede ortalığa hatta okulun dışına bile yayılır. Bize normal gelen alaycı bazı sözlerin onlar için büyük hakaret sayılabileceği unutulmamalı.
• Asla gelenek, görenekler eleştirilmemeli ve genelleme yapılmamalıdır. Üstünüz  anlamı çıkaracak ifadlerden  kaçınılmalı.
• Siyasi meselelerde yorum yapılmamalı. Onlar ne söylerse söylesin mimiklerle dahi yorum yapılmamalı.
• Öğrencilerin elleri cepte sınıfa girmeleri, tesbih taşımaları sizi şaşırtmasın. İkaz edilmeleri halinde yapmıyorlar.
• Güven sağlamanız önemli.